System kaucyjny a rozliczenie podatku VAT

05. 03. 2026 | Marzena Walkiewicz

Czym jest system kaucyjny?

Celem wprowadzenia systemu kaucyjnego jest zwiększenie poziomu recyklingu.

Od 1 października 2025 r. wybrane grupy przedsiębiorców są zobowiązane do pobierania dodatkowej opłaty (kaucji) za określone rodzaje opakowań. System obejmuje:
• jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych przeznaczone na napoje o pojemności do 3 litrów, wraz z plastikowymi zakrętkami i wieczkami, z wyłączeniem butelek szklanych lub metalowych posiadających zamknięcia wykonane z tworzyw sztucznych,
• metalowe puszki o pojemności do 1 litra,
• szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra.

Podmioty wprowadzające na rynek napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym mają obowiązek oznaczania tych opakowań informacją o objęciu systemem oraz o wysokości kaucji.

Kaucja będzie zwracana przez część przedsiębiorców w momencie oddania opakowania. Obowiązek przyjmowania opakowań oraz zwrotu kaucji będzie dotyczył wszystkich placówek handlowych oferujących produkty w opakowaniach objętych kaucją – również drogerii, aptek, sklepów sportowych czy stacji benzynowych, które posiadają takie produkty w sprzedaży. Należy jednak podkreślić, że obowiązek odbioru opakowań będzie dotyczył wyłącznie placówek handlowych o powierzchni przekraczającej 200 m². Mniejsze sklepy będą mogły przyjmować opakowania, ale nie będą do tego zobligowane. Wyjątek stanowią placówki o powierzchni poniżej 200 m², w których sprzedawane są napoje w szklanych butelkach wielokrotnego użytku – w szczególności piwo. W takich przypadkach sklepy co do zasady również będą pełniły funkcję punktów zwrotu opakowań.

Punktami zwrotu opakowań objętych systemem kaucyjnym będą także automaty kaucyjne, które nie muszą znajdować się bezpośrednio w sklepach. Dodatkowo, we współpracy z operatorami systemu, możliwe będzie organizowanie tymczasowych punktów zbiórki, np. podczas dużych wydarzeń kulturalnych lub sportowych. Konsument będzie mógł zwrócić opakowanie w dowolnym punkcie zbiórki bez konieczności przedstawiania dowodu zakupu, takiego jak paragon. Zwrot kaucji nastąpi po sprawdzeniu, czy dane opakowanie jest objęte systemem kaucyjnym. Możliwy będzie także zwrot kaucji pobranej za opakowanie w przypadku oddania odpadów opakowaniowych, pod warunkiem że będą one właściwie oznaczone w ramach systemu.

System kaucyjny a rozliczenia VAT

System kaucyjny będzie działał według następujących zasad:

• system obejmie całe terytorium Polski – oznacza to, że wszystkie krajowe transakcje związane ze sprzedażą lub nabyciem napojów w opakowaniach objętych systemem będą podlegały jego regulacjom; jednocześnie transakcje o charakterze transgranicznym zostaną z niego wyłączone, dlatego sprzedaż napojów do kontrahentów z państw UE oraz krajów trzecich nie będzie objęta systemem kaucyjnym,

• zamknięty obieg kaucji – w ramach systemu kaucja za opakowania objęte regulacjami będzie pobierana na każdym etapie obrotu produktem w opakowaniu na napoje; oznacza to, że będzie ona naliczana zarówno przy sprzedaży produktu przez producenta do dystrybutora, jak i przy sprzedaży przez dystrybutora do placówki handlowej (sklepu), a także przy sprzedaży na rzecz konsumenta,

• kaucja nie będzie podlegała opodatkowaniu VAT – system kaucyjny ma być co do zasady neutralny podatkowo na gruncie VAT; skutki w tym podatku będą dotyczyć przede wszystkim tzw. podmiotu wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje (producenta, importera lub podmiotu dokonującego WNT napojów w opakowaniach objętych systemem), który stanie się podatnikiem VAT w przypadku braku zwrotu opakowania,

• obowiązek zapłaty podatku VAT od niezwróconych kaucji będzie spoczywał na tzw. podmiocie reprezentującym, czyli jednostce odpowiedzialnej za organizację i funkcjonowanie systemu kaucyjnego.

W ostatecznych objaśnieniach podatkowych z 29 sierpnia 2025 r. Ministerstwo Finansów zaprezentowało szereg praktycznych wskazówek dotyczących rozliczania podatku VAT w systemie kaucyjnym. Wskazano w nich między innymi, że:

• kaucja pobierana za opakowania objęte systemem nie powiększa podstawy opodatkowania VAT i nie podlega opodatkowaniu na żadnym etapie obrotu;
• w celu udokumentowania pobranej kaucji nie wystawia się faktury VAT (informacja o jej wysokości może być jednak wskazana na fakturze jako element dodatkowy); warto przy tym rozważyć sposób jej dokumentowania i prezentacji na fakturach, również w kontekście KSeF;
• zwrot opakowań lub odpadów opakowaniowych nie powoduje konieczności wystawienia faktury korygującej;
• obowiązek rozliczenia VAT może powstać wyłącznie po stronie podmiotu wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje (co do zasady producenta, importera lub podmiotu dokonującego WNT), jeżeli na koniec roku liczba zwróconych opakowań będzie niższa niż liczba opakowań wprowadzonych do obrotu;
• w sytuacji, gdy opakowania lub odpady opakowaniowe objęte systemem nie zostaną zwrócone do podmiotu reprezentującego, podmiot wprowadzający zwiększa podstawę opodatkowania na ostatni dzień roku o różnicę w wartości kaucji wynikającą z liczby opakowań wprowadzonych do obrotu w danym roku oraz liczby opakowań lub odpadów opakowaniowych zwróconych do podmiotu reprezentującego w tym samym roku;
• ustalona kwota niezwróconej kaucji stanowi kwotę brutto, czyli zawiera w sobie podatek VAT;
• niezwrócona kaucja podlega opodatkowaniu według stawki VAT właściwej dla sprzedawanego produktu;
• podmiot wprowadzający napoje w opakowaniach objętych systemem jest zobowiązany do zwiększenia podstawy opodatkowania w deklaracji podatkowej za pierwszy okres rozliczeniowy roku następującego po roku, którego dotyczy ustalona różnica w wartości kaucji (planowane jest jednak przesunięcie tego obowiązku o jeden miesiąc w przypadku podatników rozliczających się miesięcznie);
• jeżeli liczba zwróconych opakowań będzie wyższa niż liczba opakowań wprowadzonych do obrotu, zobowiązanie w podatku VAT nie powstanie, a powstała nadwyżka będzie mogła zostać rozliczona w kolejnych latach.

Na dystrybutorach, którzy nie są podmiotami wprowadzającymi produkty do obrotu, ani na jednostkach handlu detalicznego nie będą spoczywać obowiązki w zakresie podatku VAT.

• sklepy uczestniczące w systemie kaucyjnym będą zobowiązane do rozliczania kaucji oraz przekazywania zwróconych opakowań do podmiotu reprezentującego,
• podmiot reprezentujący oraz podmiot wprowadzający napoje w opakowaniach objętych systemem powinni prowadzić ewidencję zawierającą dane niezbędne do ustalenia podstawy opodatkowania oraz kwoty należnego podatku VAT,
• w strukturze JPK_V7 pojawią się nowe pola – P_360 oraz K_360 – przeznaczone do rozliczania niezwróconej kaucji w systemie kaucyjnym; podmiot wprowadzający będzie wykazywał podstawę opodatkowania oraz podatek VAT należny w polach odpowiadających właściwej stawce VAT zgodnie z dotychczasowym schematem, natomiast łączna kwota VAT dotycząca niezwróconych opakowań zostanie wykazana w polach P_360 (część deklaracyjna) oraz K_360 (część ewidencyjna); kwota ta pomniejszy wartość zobowiązania wykazywaną w polu P_38, ponieważ obowiązek zapłaty VAT będzie spoczywał na podmiocie reprezentującym.

W objaśnieniach Ministerstwo Finansów odniosło się również do prawa do odliczenia VAT w kontekście funkcjonowania systemu kaucyjnego. Podkreślono, że sposób zwrotu kaucji (brak konieczności okazania paragonu, możliwość oddania opakowania w dowolnym punkcie zbiórki oraz brak ograniczeń czasowych) uniemożliwia powiązanie zwracanej kaucji z konkretną transakcją sprzedaży. W rezultacie podatnikom nie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT od kwoty kaucji, ponieważ nie stanowi ona elementu podstawy opodatkowania.

Wynagrodzenie podlegające opodatkowaniu VAT

Objaśnienia podatkowe potwierdzają, że zarówno wpłaty dokonywane przez podmioty wprowadzające na rzecz podmiotów reprezentujących, jak i środki przekazywane przez podmioty reprezentujące jednostkom handlowym (sklepom) w związku ze zbieraniem opakowań, będą traktowane jako wynagrodzenie za świadczenie usług podlegające opodatkowaniu VAT. Ministerstwo Finansów nie wskazało jednak jednoznacznie właściwej stawki VAT, podkreślając jedynie konieczność szczegółowej analizy umów zawieranych pomiędzy podmiotem reprezentującym a podmiotem wprowadzającym napoje w opakowaniach objętych systemem oraz możliwość wystąpienia o wiążącą informację stawkową.

Ministerstwo Finansów zaznaczyło również, że w przypadku punktów zbiórki może mieć zastosowanie obniżona stawka VAT w wysokości 8%, pod warunkiem spełnienia kryteriów klasyfikacyjnych w odpowiednich grupowaniach PKWiU (np. PKWiU 38.11.1 – usługi związane ze zbieraniem odpadów innych niż niebezpieczne, przeznaczonych do recyklingu). Jednocześnie podkreślono, że ustalenie właściwej stawki VAT każdorazowo wymaga prawidłowego zaklasyfikowania czynności podlegającej opodatkowaniu, wykonywanej przez podatnika.

Obowiązki ewidencyjne na przykładzie

Zarówno podmioty wprowadzające napoje w opakowaniach objętych systemem, jak i podmiot reprezentujący będą zobowiązani do prowadzenia ewidencji w formie elektronicznej. Rejestr ten będzie zawierał dane niezbędne do ustalenia podstawy opodatkowania, w tym informacje dotyczące:

• opakowań objętych systemem kaucyjnym wprowadzonych do obrotu, z podziałem na ich poszczególne rodzaje,

• liczby oraz wartości kaucji pobranych w danym roku,

• liczby zwróconych opakowań oraz odpadów opakowaniowych objętych systemem, również z wyszczególnieniem ich rodzajów.

Ewidencja prowadzona przez podmiot reprezentujący będzie dodatkowo sporządzana z podziałem na poszczególne podmioty wprowadzające.

Przykład 1.

Podmiot reprezentujący Y, działający na podstawie umów zawartych z 18 podmiotami wprowadzającymi napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, prowadzi ewidencję z podziałem na części przypisane do poszczególnych wprowadzających. Każdy z tych podmiotów wprowadza do obrotu różne napoje, w tym soki oraz wodę, które podlegają opodatkowaniu różnymi stawkami VAT. Podmiot reprezentujący Y otrzymał informację, że w ramach jednego rodzaju opakowań poszczególni wprowadzający oferują produkty objęte różnymi stawkami podatku VAT.

W związku z tym podmiot reprezentujący Y prowadzi ewidencję w podziale na poszczególnych wprowadzających napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym, w której ujmuje:
• dane podmiotu wprowadzającego napoje w opakowaniach,
• rodzaj opakowania,
• liczbę opakowań wprowadzonych do obrotu, z uwzględnieniem wartości pobranej kaucji oraz właściwej stawki VAT,
• liczbę zwróconych opakowań oraz zwróconych odpadów opakowaniowych, z podziałem na wartość zwróconej kaucji oraz właściwą stawkę VAT.

Ewidencja może także zawierać dodatkowe informacje pozwalające ustalić rodzaj napoju znajdującego się w danym opakowaniu, co umożliwia prawidłowe określenie właściwej stawki VAT. Każdy z podmiotów wprowadzających napoje w opakowaniach objętych systemem prowadzi swoją ewidencję w sposób analogiczny do ewidencji prowadzonej przez podmiot reprezentujący.

Ewidencja będzie udostępniana w formie elektronicznej na każde żądanie organu podatkowego. Oba podmioty będą zobowiązane do jej przechowywania przez okres 5 lat, licząc od końca roku, w którym ustalono podstawę opodatkowania wynikającą z różnicy pomiędzy kaucją pobraną za opakowania wprowadzone do obrotu a kaucją zwróconą za te opakowania lub odpady opakowaniowe w danym roku.